Niezwykła historia Józefa Gałeczki. 80 mieć lat to nie grzech…

W dniu swoich urodzin Gałeczka w towarzystwie kolejnego 80-latka, Zbigniewa Mygi, spotka się w sosnowieckiej Mediatece z przyjaciółmi i kibicami. Władze Zagłębia obdarują go prezentami i bukietem czerwono-zielono-białych kwiatów. Obaj nestorzy są jednymi z wielu bohaterów książki „Zagłębie Sosnowiec. Historia Piłki Nożnej”, która będzie promowana w trakcie spotkania z jej autorem, Jackiem Skutą.

Dwa dni później, sosnowiczanie zagrają ligowe spotkanie z Koroną i króla główek czekają kolejne niespodzianki. – Jestem tym wszystkim bardzo wzruszony, najważniejsze, że klub i kibice pamiętają o mnie. W Sosnowcu przeżyłem wiele pięknych chwil i nie zamieniłbym ich na nic innego – przyznaje z łezką w oku pan Józef, który z trybun wspiera duchowo swoich dużo młodszych następców.

Urodzony po niemieckiej stronie granicy

Urodził się pół roku przed wybuchem II wojny światowej w Gliwicach. Wówczas to było Gleiwitz, a miasto leżało w granicach Niemiec. Późniejszy reprezentant Polski nazywał się Galetzka, zaś jego rodzice byli Niemcami. Podobnie było w przypadku innych znakomitych piłkarzy, takich jak Jan Banaś, Jan Kowalski czy Jan Liberda. Języka polskiego uczył się dopiero po wojnie, gdy Gliwice znalazły się w granicach Polski, a młody chłopak zaczął naukę w szkole podstawowej. Oczywiście, władze komunistyczne zmieniły jego rodzinie nazwisko na Gałeczka.

– Polskie władze zmieniły mi nie tylko nazwisko, ale też imię. Na pierwsze miałem Waldemar, ale ktoś uznał, że to niemieckie imię i zamieniono je na Józef. Czyli na moje drugie imię. Później, dyrektor podstawówki się dziwił, jak to, Waldemar to jest niemieckie imię? Zaraz po wojnie bieda była straszna, ojciec był górnikiem, a matka nie pracowała. Jak mój trener juniorów z Piasta Gliwice przyszedł do nas do domu i zobaczył, co jemy na kolację, to na drugi dzień kiełbasę nam przyniósł. Takie były wtedy czasy – opowiada Gałeczka.

Po wojennej zawierusze w Gliwicach rozlokowano sporą grupę przesiedleńców ze Lwowa i właśnie jedna z nich, Maria, została jego żoną. Jej ojciec był sanitariuszem na meczach Piasta Gliwice, z którym pan Józef związał się na 5 lat. W tamtym okresie szukał swojego miejsca w nowej rzeczywistości i… trafiła mu się nie lada gratka, jaką był wyjazd do Australii. – Kopałem piłkę w Piaście Gliwice i zasuwałem ostro na kopalni. Żadnej taryfy ulgowej, normalny górnik dołowy. Spodobał mi się ten pomysł z Australią i tak moja noga stanęła na końcu świata – sam sobie dziwi się Gałeczka, który blisko 2 lata grał w Polonii Sydney i pracował zawodowo.

– Ja tam przede wszystkim pracowałem, może nawet jeszcze ciężej niż w kopalni w Gliwicach. Miałem papiery tokarza, więc po osiem godzin stałem w fabryce przy obrabiarce. Rozliczali nas co do minuty, żadnych przestojów. Robota zaczynała się o siódmej rano, potem kwadrans na śniadanie, jadło się przy tokarce, żeby nie tracić czasu. Było też pół godziny na obiad, ale ten czas się dokładało do ośmiogodzinnej dniówki. I dopiero kiedy wybiła 15.30, można było schodzić z roboty, ale sprzątanie, czyszczenie maszyn, mycie – to wszystko robiło się w czasie wolnym, za to już nie płacili.

Wolał grać w piłkę, niż fedrować…

Gałeczka dobrze wspomina swój pobyt na antypodach, w trakcie pracy w fabryce nie przydarzyło mu się żadne nieszczęście. 30 lat później w Australii zginął inny piłkarz sosnowiczan, mianowicie bramkarz Zdzisław Kostrzewa, który był trzecim golkiperem naszej ekipy na mistrzostwach świata w Argentynie. W trakcie czyszczenia taśmy w fabryce Kostrzewa został przez nią wciągnięty do środka i zginął na miejscu. Ta makabryczna historia do dzisiaj stanowi przestrogę dla wielu osób…

Po dwóch latach harówy w fabryce i na boisku, Gałeczka wrócił do kraju z mocnym postanowieniem zagrania w I lidze (obecnie ekstraklasa). – Wiedziałem, że dam sobie radę, bo już przed wyjazdem z Gienkiem Lerchem i Antkiem Nierobą występowałem w reprezentacji Polski juniorów. Zgłosiłem się do Zagłębia. Miałem jeszcze nieodsłużone do końca wojsko i zależało mi, żeby dalej robić na kopalni. Siedzę więc w gabinecie u prezesa Franciszka Wszołka i tłumaczę mu swój plan. Pokiwał głową i zadzwonił na kopalnię „Czeladź”.

– Od jutra pracuje u was pan Gałeczka Józef. W minutę załatwił sprawę. Odkłada słuchawkę, a ja ucieszony pytam go: „To o której jutro mam przyjść? „O jedenastej, na trening Zagłębia”. „No dobrze, a o której mam przyjść na kopalnię do roboty?”. „Do klubu przyjdź synku, od tej pory to będzie twoja robota”. Szybko doszedłem do wniosku, że lepiej grać w piłkę niż fedrować – uśmiecha się Gałeczka, który już do końca kariery w polskiej lidze związany był z Zagłębiem.

Śląskie klimaty w Sosnowcu

Do Zagłębia trafił razem z Witoldem Szygułą i Ginterem Piecykiem. Nie był jedynym Ślązakiem po drugiej stronie Brynicy. Grali już tutaj Ryszard Krawiarz, Roman Strzałkowski, Reinhold Kosider oraz były golkiper Górnika Zabrze, Józef Machnik. W Sosnowcu znalazł się także gliwicki repatriant Franciszek Skiba. W tym miejscu wróćmy do Gałeczki. Tak zapamiętał go Jacek Walczyński, jeden z najstarszych kibiców Zagłębia, który już w latach 50-tych bywał na meczach swojego ukochanego klubu (wówczas Stali): – Kibice szybko polubili Gałeczkę. Charakterystyczna sylwetka, sympatyczny wyraz twarzy, nieco chrapliwy głos czyniły go rozpoznawalnym nie tylko na boisku, lecz także w sklepie czy na ulicach. I także za kierownicą nowoczesnego samochodu Fiat Simca, którym się poruszał. Lubili go także sprawozdawcy sportowi i komentatorzy Polskiej Kroniki Filmowej – wspomina pan Jacek.

W maju 1963 roku w Warszawie Polska wygrała w towarzyskim meczu z Grecją 4:0. Polska Kronika Filmowa jednoznacznie scharakteryzowała ten fragment sportowy: „Na Stadionie Dziesięciolecia Polska wygrała z Grecją 4:0. Gałeczka, nie udawaj Greka, wołali warszawscy kibice, toteż nic dziwnego, ze nasz czołowy napastnik strzelił dwie bramki”. Gdy ten fragment PKF wyświetlany był w najpopularniejszym sosnowieckim kinie „Muza”, ludzie wstali ze swoich foteli kinowych i klaskali na stojąco, oddając hołd napastnikowi Zagłębia.

Janek, odwróć się za siebie!

Z 98 ligowych bramek dwie zasługiwały na miano wyjątkowych, wręcz kuriozalnych. O jednej z nich, strzelonej Janowi Gomoli, Gałeczka mówi w osobnym wywiadzie, o drugiej opowiada były gracz Zagłębia Krzysztof Misiewicz:

– 29 sierpnia 1971 roku Zagłębie rozgrywało ligowy mecz z Legią Warszawa. W 28 minucie tego spotkania nieżyjący już prawoskrzydłowy sosnowiczan Józef Kowalczyk pociągnął akcję prawą stroną i posłał mocno bitą, półgórną centrę na „krotki słupek”. Strzegący wtedy bramki warszawian Jan Tomaszewski rzucił się natychmiast, żeby pewnie złapać piłkę. I niechybnie by mu się to udało, gdyby nie biegnący po przekątnej pola karnego Gałeczka, który przepięknym „szczupakiem” uprzedził przyszłego bohatera z Wembley i wpakował futbolówkę do bramki! Kiedy obaj podnosili się z murawy, zdezorientowany Tomaszewski spojrzał zdziwiony na Gałeczkę, którego wcześniej w ogóle nie zauważył w tej akcji i zapytał: – A gdzie jest piłka? Odwróć się za siebie, to ją znajdziesz w siatce – odpowiedział mu Gałeczka i spokojnie podążył w kierunku swoich kolegów z drużyny, aby odebrać zasłużone gratulacje.

Mistrz i jego uczeń

W historii Zagłębia nie ma bardziej utytułowanego człowieka, niż Gałeczka. Jako piłkarz i trener zdobył wszystkie cztery Puchary Polski. Do tego trzeba dorzucić trzy wicemistrzostwa Polski. Oczywiście, w tej kolekcji brakuje jednego trofeum – mistrzostwa kraju. – Już go nigdy nie zdobędę, ale wierzę, że kiedyś wywalczą go moi następcy – mówi rześki 80-latek.

Gdy Gałeczka powoli schodził z ligowego piedestału, w Zagłębiu debiutował Marek Jędras, mający za sobą występy w reprezentacji Polski juniorów. – W sezonie 1971/72 zagrałem 5 ostatnich meczów i załapałem się na ostatnie w historii klubu wicemistrzostwo Polski. W tamtym czasie nie miałem jeszcze 18 lat, a Gałeczka był dla mnie wielkim autorytetem, kapitanem tej drużyny. Później był moim trenerem i przyczynił się mocno do dwóch Pucharów Polski. Nie był typem kata, ale miał swoje zasady. Gdy raz zabalowaliśmy w nocy ma dyskotece, to na drugi dzień tak dostaliśmy w kość, że ledwo nogami powłóczyliśmy. Ale był sprawiedliwy dla wszystkich – tak wspomina go Jędras.

Gałeczka miał w Sosnowcu swojego ucznia. To Leszek Baczyński, prezes honorowy Zagłębia, który terminował u niego, jako młody, dobrze rokujący szkoleniowiec.

– Gdy Gałeczka wrócił z Francji, gdzie kończył karierę zawodniczą, był asystentem Teodora Wieczorka – opowiada Baczyński. – Często prowadził także zajęcia z drugą drużyną, w której ja grałem. I wtedy nawiązała się nić porozumienia. Wciągnął mnie do kadry pierwszej drużyny, w której byłem dwa lata. To on zauważył u mnie predyspozycje do pracy z młodzieżą, to dzięki niemu zacząłem studiować na katowickiej AWF. W 1986 roku, po spadku Zagłębia do drugiej ligi, trenerem po Jerzym Kopie został właśnie Gałeczka, który wziął mnie na swojego asystenta. Trzy lata później, 3 czerwca 1989 roku, dzień przed upadkiem komuny, jakim były pierwsze prawie wolne wybory, razem świętowaliśmy awans do pierwszej ligi, czyli obecnej ekstraklasy.